روایتی از تبدیل اشغالگری به فناوری قابل فروش

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، این اثر یکی از مهم‌ترین پژوهش‌های سال‌های اخیر درباره پیوند میان اِشغال فلسطین، صنایع تسلیحاتی، فناوری‌های نظارتی و اقتصاد جهانی امنیت است. «آزمایشگاه فلسطین» مسئله فلسطین را از محدوده یک منازعه سرزمینی یا اختلاف تاریخی میان دو ملت فراتر می‌برد.

آنتونی لوونشتاین در این کتاب نشان می‌دهد که سرزمین‌های اشغالی، به‌ویژه غزه و کرانه باختری، تنها محل اعمال خشونت و کنترل نظامی نیستند؛ بلکه به میدانی برای آزمایش، اصلاح و بازاریابی فناوری‌های جدید نظارتی و امنیتی تبدیل شده‌اند. عنوان کتاب از همین واقعیت پرده برمی‌دارد.

آزمایشگاه جایی است که در آن ابزارها آزموده، داده‌ها ثبت و نتایج برای استفاده‌های بعدی آماده می‌شوند. به روایت لوونشتاین، بسیاری از فناوری‌هایی که بر زندگی روزمره فلسطینیان اعمال شده‌اند، از پهپادها و دیوارهای هوشمند تا سامانه‌های تشخیص چهره، تجهیزات کنترل مرزی، ابزارهای شنود و جاسوس‌افزارهایی مانند پگاسوس، پس از آزموده‌شدن در میدان اشغال، با عنوان «آزموده‌شده در عملیات» به دولت‌های دیگر فروخته می‌شوند.

کتاب نشان می‌دهد چگونه اشغالگری می‌تواند به دانش عملیاتی، دانش به فناوری، فناوری به کالا و کالا به الگویی برای حکمرانی تبدیل شود. اسرائیل در این فرایند فقط سلاح یا نرم‌افزار صادر نمی‌کند؛ بلکه تجربه کنترل جمعیت، مدیریت اعتراضات، امنیتی‌سازی مرزها و نظارت گسترده بر شهروندان را نیز به بازار جهانی عرضه می‌کند.

لوونشتاین با اتکا به گزارش‌های تحقیقی، اسناد، مصاحبه‌ها و نمونه‌هایی از کشورهای مختلف، شبکه‌ای را ترسیم می‌کند که در آن دولت‌ها، ارتش‌ها، شرکت‌های تسلیحاتی، پیمانکاران امنیتی، نیروهای پلیس و شرکت‌های فناوری به یکدیگر متصل شده‌اند. در این شبکه، ناامنی صرفاً یک تهدید نیست؛ بلکه فرصتی اقتصادی است. هرچه هراس از تروریسم، مهاجرت، اعتراضات اجتماعی و بی‌ثباتی افزایش یابد، بازار تجهیزات نظارتی و امنیتی نیز گسترده‌تر می‌شود. یکی از بخش‌های مهم کتاب به دیجیتالی‌شدن اشغال اختصاص دارد. در جهان امروز، کنترل تنها با دیوار، ایست بازرسی و حضور سرباز اعمال نمی‌شود. داده‌های تلفن همراه، ارتباطات شخصی، موقعیت مکانی، چهره افراد و شبکه روابط آنان نیز به موضوع کنترل سیاسی تبدیل شده‌اند. از این منظر، پگاسوس فقط یک نرم‌افزار جاسوسی نیست؛ نمادی از جهانی است که در آن فاصله میان تأمین امنیت و سرکوب سیاسی روزبه‌روز کمتر می‌شود.

«آزمایشگاه فلسطین» همچنین توضیح می‌دهد که چگونه تجربه کنترل فلسطینیان به آموزش نیروهای امنیتی و نظامی‌سازی پلیس در دیگر کشورها راه یافته است. در نتیجه، آنچه در فلسطین شکل گرفته، دیگر محدود به فلسطین باقی نمانده و می‌تواند در مرزهای اروپا، خیابان‌های آمریکا، کشورهای آسیایی و فضای دیجیتال جوامع مختلف به کار گرفته شود. ترجمه فارسی این کتاب، امکانی برای مخاطبان حوزه‌های علوم سیاسی، مطالعات امنیتی، روابط بین‌الملل، حقوق بشر، جامعه‌شناسی، مطالعات استعمار و فناوری فراهم کرده است تا فلسطین را نه فقط به‌عنوان مسئله‌ای منطقه‌ای، بلکه به‌مثابه یکی از کانون‌های فهم نظم جهانی معاصر مطالعه کنند.

پرسش اصلی کتاب صرفاً این نیست که اسرائیل با فلسطینیان چه می‌کند؛ بلکه این است که جهان با فناوری‌ها و الگوهای حکمرانی‌ای که در فلسطین تولید و آزموده شده‌اند، چه خواهد کرد. «آزمایشگاه فلسطین» هشداری درباره آینده‌ای است که در آن اشغال به کالا، نظارت به صنعت و سلطه به نام امنیت فروخته می‌شود.