ارتقای جایگاه میراث فرهنگی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی؛ تعیین چنین روزی تحت عنوان «روز جهانی بنا‌ها و محوطه‌های تاریخی» در بیست و دومین مجمع عمومی این شورا در سال ۱۹۸۲ به تصویب رسیده است.

هدف از گرامی داشت چنین روزی، ارتقای جایگاه میراث فرهنگی و فرصتی است برای اطلاع رسانی در خصوص تنوع، آسیب پذیر بودن، نیازها، الزامات و مزایای حفاظت از بناها. هر ساله شورای بین المللی بنا‌ها و محوطه‌های تاریخی موضوعی را برای دوستداران و مخاطبان این روز خاص و هدفمند کردن فعالیت‌های یک ساله این شورا در نظر می‌گیرد. موضوع سال ۲۰۱۹ میلادی، «مناظر روستایی» تعیین شده و مقرر است همایشی با همین موضوع در اکتبر ۲۰۱۹ در کشور مغرب- مراکش، برگزار شود.

برای گرامی‌داشت چنین روزی از کمیته‌های ملی، کمیته‌های علمی وابسته به این شورا و دیگر سازمان‌های علاقه‎مند به مشارکت در آن دعوت شده تا مسائل مربوط به مناظر روستایی و چالش‌های آن، نظیر حفاظت از آن‌ها و نحوه ارتباط مناظر روستایی با توسعه پایدار را به بحث و بررسی بگذارند.

بنا به گفته متخصصین امر، مناظر روستایی از جمله ثروت‌های بی همتای میراث فرهنگی کشور‌ها محسوب می‌شود که می‌بایست نسبت به حفاظت و برقراری ارتباط با جوامع آن، توجه بیشتری شود. از این روی، این روز فرصت مناسبی را فراهم می‌آورد تا نسبت به موضوعات مربوط به آن به بحث و گفتگوی بیشتر پرداخته شود.

 

در پاسخ به چیستی مناظر روستایی، می‌توان به «اصول ناظر بر مناظر روستایی به مثابه میراث»، در ایکوموس اشاره کرد که در مجمع عمومی ۲۰۱۷ این شورا به تصویب رسیده است. بر اساس اصل یاد شده، در تعریف مناظر روستایی چنین آمده است: «مناطق خاکی و آبی ناشی از تعامل انسان - طبیعت برای تولید غذا و دیگر منابع طبیعی تجدید پذیر، نظیر کشاورزی، دامداری و چوپانی، ماهیگیری و آبزی پروری، جنگل داری، جمع آوری گیاهان وحشی، شکار و استحصال منابع دیگری همچون نمک. مناظر روستایی منابعی چند منظوره اند.

در عین حال، همه مناطق روستایی از ابعاد فرهنگی برخوردارند که از سوی مردم و جوامع به آن‌ها نسبت داده شده است: «یعنی همه مناطق روستایی منظر به شمار می‌روند.» مناظر روستایی انباشت فزاینده‌ای از میراث ملموس و ناملموس بشری به حساب می‌آیند که دائماً در حال سازگاری یافتن با وضعیت محیطی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی اند. مناظر روستایی از جمله شایع‌ترین نوع از مناظر فرهنگی به شمار می‌آیند.

مناظر روستایی در طی قرن‌ها و حتی هزاره ها، تعادل میان فعالیت‌های انسانی و محیطی را حفظ کرده اند. فعالیت-های بی شمار روزانه، در برخی موارد به تحولی آرام انجامیده و در موارد دیگر به دلیل ایجاد تغییرات در روش‌های تولید، پیشرفت‌های فناوری یا تغییرات اقتصادی و سیاسی به تحولات چشم گیری منجر شده است. میراث کنونی، شواهدی از دوره‌های گوناگون به شمار می‌آید که شامل مجموعه‌ای غنی و پیچیده از میراث ملموس، ناملموس و ماندگار است که در آن تغییر، تحول و تکامل بطور پیوسته تا زمانی که منظر روستایی زنده باشد، ادامه می‌یابد.

 

در مقایسه با ضریب رشد جمعیت شهری که در سال ۲۰۱۷ رقم جهانی ۸۲/۵۴ % را به خود اختصاص داده، جمعیت روستایی از درصد رشد کمتری برخوردار بوده، ولی کماکان به رشد خود ادامه می‌دهد. این وضعیت اثر دو گانه‌ای را در مناطق روستایی ایجاد می‌کند، یعنی، در حالی که برخی از مناطق از سکنه خالی می‌شود برخی دیگر با مشکل ازدحام جمعیت روبرو شده اند. علاوه بر این، نمی‌توان رد پای اثرات زیست محیطیِ مناطق شهری را بر مناطق روستایی و تغییراتی که در مناظر روستایی ایجاد می‌کنند و نیز پیامد‌های آن بر محیط زیست و جوامع را نادیده گرفت.

برخی از ویژگی‌های اصلی که در تعریف مناظر روستایی بکار می‌رود، شکنندگی و کارآمدی آن‌ها است. در حالی که ایجاد هر تغییری در شرایط پویندگی و کارآمدی چشم انداز ممکن است با دگرگونی‌های مصیبت بار یا حتی به وانهادگی کامل و نابودی آن بیانجامد، حفاظت از کاربری مناظر روستایی خود عاملی است بر بقای میراث ملموس و ناملموس آنها.

همانگونه که اشاره شد، شکنندگی و کارآمدی مناظر روستایی از خصیصه‌های اصلی در معرفی آن‌ها است. شکنندگی در شرایطی پیش می‌آید که تغییراتی در شرایط پایدارِ منظرِ روستایی که زنده و رو به رشد است ایجاد شود. از سوی دیگر، کارآمدی زمانی است که حفاظت از آن به میراث ملموس و ناملموس آن قابلیت بقا می‌بخشد. 

مناظر روستایی، خود یکی از موضوعات اصلی فعالیت‌های حفاظت از محیط زیست به شمار می‌آید که در آن مشارکت جوامع و مردم محلی، از نقش به سزایی برخوردارند. حفاظت از مناظر روستایی بر رابطه میان میراث و جامعه دلالت دارد. فواید آشکار و مستقیمی که حفاظت از میراث با خود دارد نه تنها بر جوامعی که مناظر روستایی را ایجاد، اصلاح و در حقیقت بار آن را حمل می‌کنند تأثیر می‌گذارد بلکه عاملی است بر بسط و توسعه جوامعی که این مناظر زیست محیطی را در خود حفظ کرده اند. در هر صورت کلیه این فعالیت‌ها به نفع همه ما است. این اصل، عاملی است که حفاظت از مناظر روستایی را نه تنها مهم، بلکه جذاب می‌کند.